Verbindingen tussen de motieven in Duchesse-kant

In de klassieke Duchesse-techniek worden meestal tamelijk kleine motiefjes geklost. Ieder stukje wordt opgezet en weer afgehecht als het klaar is; Duchesse is een techniek met afgeknipte draden. Een volgende deeltje wordt begonnen en verbonden met het eerste gekloste stukje op de plaatsen waar dat nodig is. Op het patroon kunnen de verbindingen aangegeven zijn, maar vaak kiest de kantwerkster deze plaatsen tijdens het klossen. Zo voegen we steeds nieuwe deeltjes toe. En veel kleintjes maken dan uiteindelijk een grote!

De verbindingspunten kunnen direct tegen elkaar liggen of een grotere afstand hebben. In het eerste geval haken we rechtstreeks aan, in de tweede situatie maken we een valse vlecht. Als de openingen groter zijn, worden vaak vullingen gebruikt met b.v. vlechten met picots, foto 1, maar ook andere vullingen of gronden zijn bruikbaar. Tulegrond, Point de Paris, sneeuwvlokken uit de Binchekanten: alles is mogelijk. Hiervoor moet men dan wel rasters tekenen om een regelmatig effect te krijgen. Ook moet men meestal tamelijk veel paren inhangen en dus ook weer afknopen.

rand met vlechtvulling in Duchesse

Foto 1: rand met vlechtvulling in Duchesse

Maar vroeger, toen kantklossen nog als beroep werd uitgeoefend en men ondanks het vele werk maar weinig verdiende, moest alles sneller gaan en was de werkwijze voor de grote Duchesse-stukken, zoals kragen, foto 2, zakdoekranden, manchetten, stroken voor op de lange japonnen of aan de priesteralbe’s, heel anders.

detail van een Berthekraag in Duchesse de Bruxelles

Foto 2: detail van een Berthekraag in Duchesse de Bruxelles

We zien in oude, antieke kanten dat de motieven steeds dicht tegen elkaar liggen en er dus relatief weinig ruimte is voor vullingen.

De verbindingen lopen vaak kriskras tussen de bloemen, bladeren en de andere elementen. Zo als het uit kwam werden de vlechten gemaakt. Het lijkt wel of er geen patroon onder heeft gelegen.

Dit kan heel goed mogelijk zijn, omdat deze grotere stukken niet in één geheel geklost zijn door dezelfde kantwerkster. Een duidelijk voorbeeld hiervan is het strookje van foto 3. De tekening (patroon) van ieder rapport is identiek, maar bij nadere beschouwing van de kleinere details zien we grote verschillen. De bloemetjes van het midden motief zijn soms met dikkere of dunnere draden geklost, hebben een sterkere of minder sterkere contourdraad en bij één motief ontbreekt de contourdraad in de bloemetjes helemaal. Het is duidelijk het werk van verschillende kantwerksters. Hebben we hier te maken met restverwerking? Lagen er in een vergeten doosje nog enkele bloemetjes, die nog wel gebruikt konden worden?

rand met guirlandes met 3 verschillende vergrotingen in Duchesse de Bruxelles

Foto 3: rand met guirlandes met 3 verschillende vergrotingen in Duchesse de Bruxelles

Om sneller te kunnen werken maakten de klossters vaak achter elkaar het zelfde bloemetje, blaadjes, medaillonnetjes, krulletjes…
Die werden dan opgekocht door de kanthandelaren, die er de grotere stukken van lieten maken. De verbindingen tussen deze delen kwamen er dus later in en werden gemaakt door een andere werkster.

In foto 4, een Duchesse strook met delen in naaldkant (Duchesse de Bruxelles) kunnen we de verbindingen goed zien, omdat het voor de techniek tamelijk grof gewerkt is. De vlechten zijn los geklost en hebben soms picots. Het komt in dit stuk ook voor dat de vlechten helemaal niet geklost zijn maar als losse draden oversteken. Bij vergroting is tevens te zien dat de vlechten niet altijd geklost zijn, maar gevlochten zoals een haarvlecht; dus met 3 – vaak dubbele – draden en niet met 4.

strook voor japonversiering met vergroting in Duchesse de Bruxelles

Foto 4: strook voor japonversiering met vergroting in Duchesse de Bruxelles

Als we zo’n antiek kantwerk – gebruikt, gedragen en gewassen – nu bekijken, ziet het er niet altijd perfect meer uit. Misschien was het dat ooit wel, maar het zal er van een afstand zeker imponerend hebben uitgezien en daar ging het tenslotte om.

dit stuk bevindt zich in mijn verzameling

dit stuk bevindt zich in mijn verzameling

 

Een luxe “zakdoek” in Brugse Duchesse

Afmetingen: 34 x 34 cm

Dit soort luxeartikelen, die wij nu zakdoeken noemen, waren zeker niet bedoeld om in een zak te stoppen. Integendeel; ze werden duidelijk zichtbaar gedragen om er mee te pronken. Dit mode verschijnsel zien we op schilderijen uit de periode 1540 tot ± 1650 en later ook weer in de 19e eeuw. De gegoede dames, die zich deze luxe konden permitteren, droegen in de linkerhand hun kostbare linnen doekjes met vaak zeer brede kantstroken. In de 17e eeuw waren dit vaak naaldkanten maar ook kloskant werd hiervoor gebruikt. Zeker in de 19e eeuw was dat het geval.
Het nieuwste stuk uit mijn verzameling is zo’n zakdoek met kloskant; n.l. een Brugse Duchesse.

zakdoek brugse duchesse

Duchesse is een kantsoort, die in delen wordt geklost: d.w.z. dat ieder onderdeel in de tekening – bloem, blaadje en stelen en ook andere vormen, apart worden opgezet en afgewerkt, waarna de draden naar een volgend stukje gaan. Soms worden zij na het afknopen afgeknipt, maar ook met dradenbundels naar het nieuwe onderdeel gebracht. Deze dradenbundels worden – zeker als zij in het ontwerp storen – weggeknipt.

zakdoek brugse duchesse (detail)

In dit kantwerk viel mij direct de bijzondere tekening op. Niet alleen de kenmerkende florale motieven zijn hierin gebruikt. Maar vooral de hoekige bandjes bepalen hier het uiterlijk van dit stuk. Deze bandjes bestaan uit 2 smallere linnenslaglintjes met daar tussen een vulling van halve slagen (netslagen). Maar eerst is er tussen de lintjes een smal meanderend lintje geklost, die nu aan de voorkant op de vulling ligt. In de hoekjes zijn kleine bloempjes gewerkt, waarachter de vulling ook doorloopt. Alleen in de buitenste hoek is de iets grotere bloem aan de achterkant te zien.
Waarschijnlijk het begin- en eindpunt van de vulling.

Over zakdoeken, vooral met kanten, afgebeeld op schilderijen heb ik een lezing samengesteld, die samen gaat met afbeeldingen van deze schilderijen. Ik ben graag bereid dit op aanvraag te komen laten horen en zien.